Reis Neuengamme 2018

De Vriendenkring Neuengamme heeft van 1 t/m 4 november 2018 weer een educatieve reis naar Neuengamme georganiseerd. Tijdens deze reis werden we vergezeld door studenten die de opleiding tot docent geschiedenis volgen en een aantal van hun opleiders. 

 

Verslag reis 2017 (24-11 t/m 27-11) - door Raymond Leffelaar

Even voorstellen, mijn naam is Raymond Leffelaar. Ik ben sinds drie jaar de partner van Shie On Bavelaar, bestuurslid van de Vriendenkring Neuengamme. Toen wij net samen waren kwamen al snel een gedrevenheid en passie samen die je zeker in deze tijd eigenlijk niet veel meer tegenkomt. De gedrevenheid van Shie On, omdat haar vader Bertus Bavelaar in 1944-1945 in Neuengamme verbleef. En mijn passie, omdat ik al jaren geïnteresseerd ben in de Tweede Wereldoorlog en specifiek West-Europa. Mensen vragen mij vaak wat mijn reden is dat ik al vanaf mijn jeugd deze interesse heb. Eerlijk gezegd vind ik dat een moeilijke vraag. Het meest voor de hand liggend is natuurlijk het feit dat je niet wil dat zo een afschuwelijke tijd zich herhaalt. En ja, de invloed van mijn vader heeft hier ook zeker in meegespeeld. Mijn primaire vraag is, hoe heeft dit allemaal kunnen gebeuren en welke gedachten moeten de mensen gehad hebben om tot zekere acties en reacties over te gaan. Naast de miljoenen slachtoffers die de oorlog met zich mee heeft gebracht, de pijn van de overlevenden na de oorlog en niet te vergeten de familie en vrienden van slachtoffers.

 

Vrijdag 24 november 2017
We waren vroeg aanwezig bij het station in Amersfoort waar de start van de reis plaats vond. De bus kwam uit Nieuwleusen, waar al enige passagiers waren ingestapt. Na een kleine vertraging kon de reis beginnen. De eerste bestemming was Putten. In een van de twee kerken, de ‘oude kerk’ waar de mannen werden vastgehouden, werd ons de tragedie van Putten verteld door bestuurslid Pieter Dekker van de stichting Oktober 1944. Het boek ‘Van naam tot nummer’ geeft het hele verhaal weer. Tijdens de uitleg weer een moment dat ik denk, wat heeft zich hier toch afgespeeld? De vrouwen en kinderen uit de andere kerk, die ’s avonds wat eten mochten brengen bij de mannen en velen die de mannen de dag erna niet meer terug zien. Daarna een kort bezoek aan het museum en het monument met het alom bekende beeld, het vrouwtje van Putten, van de Haarlemse kunstenaar Mari Andriessen.
Terug in de bus merkte ik dat iedereen onder de indruk was. Zeer begrijpelijk! Via de afdeling ‘zorg en welzijn’ tijd voor een kopje koffie en een stroopwafel. De meeste reizigers waren hier erg aan toe. Arend Hulshof vertelde over zijn boek ‘Rijpstra’s ondergang’ en las enkele passages voor. Via Groningen, waar de laatste reisgenoten instapten, kwamen we in de namiddag aan in Hamburg, in het Panorama Inn Hotel. Even opfrissen, een drankje bij Einstein en vervolgens een goed georganiseerd diner aan de overkant van het hotel bij het andere Panorama hotel.

 

Zaterdag 25 november 2017
Vroeg opgestaan om er in ieder geval voor te zorgen dat we niet als laatste aan de ontbijttafel aan zouden schuiven! En toch waren velen ons al voor. Mijn ervaring van de vorige twee jaren was dat ik goed moest ontbijten. Er zou een lange dag volgen, met veel emotionele momenten. Na het ontbijt reden we met de bus richting Neuengamme.
Martin Reiter gaf een indrukwekkende rondleiding door het museum van Neuengamme. Elk jaar komen nieuwe situaties aan het licht. Het lijkt wel alsof er steeds meer puzzelstukjes op zijn plek vallen! Na een stevige, goed verzorgde lunch weer op weg met de bus naar Hamburg, de Sint Nikolaikerk. Ook een kort bezoek aan het buitenkamp Spaldingstrasse. Arend Hulshof vertelde mij later dat hij zelf ook in de jeugdherberg heeft gelogeerd voor het schrijven van zijn boek (Rijpstra’s ondergang). Voor hem een moeilijke nacht als achterkleinkind en niet echt voor herhaling vatbaar.
In de middag, rond vijf uur, kreeg iedereen van Martine de ruimte en gelegenheid om in eigen woorden zijn/haar verhaal te doen. Ik moet eerlijk zeggen dat dit mij het meest heeft geraakt gedurende deze reis. Met een perfecte ondersteuning van Martine, vertelden velen hun bijzondere verhalen. Er werd met veel respect en interesse geluisterd. Het leek alsof de sprekers zich op een bepaalde manier veilig voelden bij de lotgenoten.

 

Zondag 26 november 2017
Martin Reiter gaf tijdens de busrit in de omgeving van Neuengamme uitleg over hoe het in de oorlogsjaren geweest moest zijn voor de Duitse bevolking in het gebied. Duidelijk en meerdere malen gaf hij aan dat de mensen die hier toen woonden wel degelijk wisten wat zich hier had afgespeeld. Ook afzettingen uit die tijd waren bij de bruggen nog steeds aanwezig. Weer zo een moment van koude rillingen. Hoe is dit toch mogelijk geweest? Laten we eerlijk zijn, heeft de mens hier iets, maar dan ook iets van geleerd?
’s Middags gaf Edwin Vrielink een lezing over het buitenkamp Husum. Zelf hadden wij gekozen om naar de afgravingen van de klei voor de stenen en de steenfabriek zelf te gaan. Een moment van respect voor de vader van Shie On. Aan het einde van de middag volgde een bezoek aan het "Haus des Gedenkens" en de kranslegging bij de Gedenkstätte. Als afsluiting een mooi eerbetoon bij de vele gedenktekens.

 

Maandag 27 november 2017
Na het wederom prima ontbijt, uitchecken en met de bus naar de massale begraafplaats Ohlsdorf. Hier vond de jaarlijkse kranslegging plaats. Een mooie foto met alle mensen die aan de reis hebben deelgenomen. Op dat moment was ik toch even blij dat er nog zo veel mensen zijn, die stilstaan en respect tonen voor wat er in deze afschuwelijke tijd heeft plaatsgevonden.
Tot slot wil ik mijn dank uit spreken naar alle mensen die deze reis elk jaar weer organiseren en klaar staan voor de vriendenkring.