KZ Neuengamme was een nationaalsocialistisch concentratiekamp.
Het werd op 13 december 1938 door de SS opgericht binnen de stadsgrenzen van Hamburg en op 4 mei 1945 bevrijd. Ongeveer 106.000 gevangenen zijn daar om het leven gekomen. Het kamp was in gebruik van 1938 tot 1945. Gevangenen kwamen uit 28 nationaliteiten. Meer dan 80 buitenkampen maakten deel uit van het concentratiekamp Neuengamme. Het was een werkkamp: gevangenen stierven door uitputting en honger. Een belangrijk deel van het werk bestond uit het maken van bakstenen.
KZ-Gedenkstätte Neuengamme is de huidige herdenkingsplaats.
De appelplaats vormde het centrale punt van de barakkenzone. Hier moesten de gevangenen elke ochtend en avond aantreden voor de appelinspectie, opgesteld in rijen van vijf. In deze video kom je meer te weten over het appelterrein en de leefomstandigheden in het kamp.
Om de transportmogelijkheden te verbeteren liet de SS een spoorverbinding naar het kamp aanleggen. Het spoorwegdepot werd vanaf begin 1943 gebruikt door de particuliere bedrijven die productiefaciliteiten in het concentratiekamp Neuengamme exploiteerden. De spoorlijn werd ook ingezet voor het vervoer van het snel groeiende aantal gevangenen, die in goederenwagons onder onmenselijke omstandigheden vanuit bezette landen in heel Europa werden aangevoerd.
Het voormalige concentratiekamp Neuengamme werd aanvankelijk opgericht als een “werkkamp” voor de productie van klinkerstenen. De gevangenen moesten zware dwangarbeid verrichten, te beginnen met de bouw van de gevangenenbarakken, de SS‑barakken en de nieuwe steenfabriek. In deze video vertelt Janina je meer over een bijzonder zwaar arbeidscommando in de kleigroeves.
In totaal dienden er in de loop der jaren ongeveer 4.500 SS‑mannen in het concentratiekamp Neuengamme en zijn buitenkampen. De meesten van hen hadden direct contact met de gevangenen. Intimidatie en mishandeling maakten deel uit van het dagelijkse leven. In deze video vertelt Janina je meer over de SS in het voormalige concentratiekamp Neuengamme.
De gevangenen in het concentratiekamp Neuengamme werden dagelijks met de dood geconfronteerd. In deze video met Ana kom je meer te weten over de zogenoemde “detentiebunker”, die zowel als kampgevangenis als executieplaats werd gebruikt. Je leert ook iets over het crematorium dat vanaf 1942 in gebruik was, en over het belang van plaatsen van herdenking.
Hoe herdenken we de slachtoffers van het nationaalsocialistische terreurregime bij de Gedenkplaats Concentratiekamp Neuengamme? Janina neemt je mee naar het herdenkingsgebied. Daar vind je het zogenoemde “Huis van Herinnering” en het Internationale Monument, dat uit meerdere onderdelen bestaat.
Bauer, Wolfgang – 1999
VHS‑video, Duitse documentaire, 35 min. In de film leidt een museumeducator de kijker over het terrein van de gedenkplaats en licht hij het vernietigingssysteem in dit concentratiekamp toe, dat ook werd gekenmerkt door de uitbuiting van de gevangenen als dwangarbeiders bij de productie van bakstenen en in de wapenindustrie.
Deze Engelse video biedt een uitgebreide en indringende beschrijving van Neuengamme, een van de dodelijkste concentratiekampen binnen het nazisysteem. Het volgt de opkomst van het kamp, de wreedheid van de dwangarbeid en het immense lijden van gevangenen uit heel Europa. Het behandelt de dodelijke kleiputten, het uitgestrekte netwerk van buitenkampen en de gruwelijke medische experimenten, waaronder de moord op twintig Joodse kinderen in de Bullenhuser Damm‑school. Daarnaast beschrijft het de chaotische evacuaties, de catastrofale ramp met de Cap Arcona en de lange strijd voor gerechtigheid en erkenning na de oorlog. Aan de hand van historische details en getuigenissen van overlevenden benadrukt het de blijvende betekenis van herinnering en menselijke waardigheid.
Met deze (Engelse) video krijgt men een duidelijk beeld van het KZ Neuengamme, zoals dat tegenwoordig bezocht kan worden. Er zijn beelden van het kampterrein, maar ook van de tentoonstellingen. Neuengamme was een netwerk van naziconcentratiekampen in Noord‑Duitsland, bestaande uit het hoofdkamp Neuengamme en meer dan 85 buitenkampen. Het kamp werd in 1938 opgericht nabij het dorp Neuengamme in het district Bergedorf van Hamburg en groeide uit tot het grootste concentratiekamp in Noordwest‑Duitsland. Meer dan 100.000 gevangenen kwamen door Neuengamme en zijn buitenkampen, waarvan 24 speciaal voor vrouwen waren. Het geverifieerde dodental bedraagt 42.900: 14.000 in het hoofdkamp, 12.800 in de buitenkampen en 16.100 tijdens de dodenmarsen en bombardementen in de laatste weken van de Tweede Wereldoorlog. Na de Duitse nederlaag in 1945 gebruikte het Britse leger het terrein als interneringskamp voor SS‑leden en andere nazi‑functionarissen.
Betreed een stille, diepgaand onderzochte en meeslepende reis door de geschiedenis van Neuengamme — een van de grootste concentratiekampen van nazi-Duitsland. Deze Amerikaanse uitgebreide documentaireserie ontvouwt de opkomst, werking en ondergang van een verborgen wereld die was gebouwd op dwangarbeid, ideologie en menselijk lijden, terwijl zij de veerkracht eert van degenen die het hebben doorstaan.
De ondergang van de Cap Arcona en haar begeleidende schip Thielbek, met naar schatting 7.500 doden, behoort tot de grootste scheepsrampen aller tijden. Op de middag van 3 mei 1945 bombardeerden negen jachtbommenwerpers van de Royal Air Force de voormalige luxeliner van de Hamburg-Süd, waarmee zij tegelijkertijd de hoop op bevrijding vernietigden van de 8.000 hier ondergebrachte gevangenen uit 22 landen. Het schip zonk binnen 60 minuten. Was de Cap Arcona slechts een comfortabel concentratiekamp, zoals sommige rechtspopulisten het tot op de dag van vandaag proberen voor te stellen? Of probeerde de SS de Britten in een val te lokken door de schepen met hun menselijke lading in de Neustädter Bucht bewust aan een aanval bloot te stellen? Wat veroorzaakte de explosie en het zinken van de schepen? De historicus Wilhelm Lange onderzoekt in een soort autopsie wie verantwoordelijk is voor dit misdrijf op de “plaats delict Oostzee”, hoe deze tragedie kon plaatsvinden en probeert de laatste raadsels op te lossen. Hij werpt ook licht op de moord op Joden in Neustadt in Holstein, die enkele uren vóór de bombardementen op de Cap Arcona werd gepleegd.
Meer informatie: https://cap-arcona.com/
Deze Amerikaanse documentaire onthult het tragische verhaal van de Duitse luxeliner SS Cap Arcona, van haar glamoureuze debuut in de jaren 1920 als de “Koningin van de Zuid-Atlantische Oceaan” tot haar verwoestende einde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk een symbool van Duitse trots, raakte het schip later verstrikt in nazi‑propaganda en werd het uiteindelijk een drijvende gevangenis voor overlevenden van concentratiekampen. In de laatste dagen van de oorlog werd de Cap Arcona per vergissing aangevallen door de RAF. Het schip zonk, met een verschrikkelijk verlies aan mensenlevens tot gevolg — een tragedie die decennialang verborgen bleef.
Een rondleiding met Ramona Ramsenthaler, directeur van de gedenk- en herinneringsplaatsen Wöbbelin
Als Vriend van de Stichting ondersteunt u de doelstellingen van de stichting en ontvangt u twee keer per jaar het Magazine met verhalen over het kamp, de reis naar Hamburg waarbij onder meer het voormalige kamp Neuengamme wordt bezocht. Jaarlijks is er een Vriendencontactdag.
Meer informatie
Stichting Vriendenkring Neuengamme
Akkerweg 20
8077 SJ Hulshorst
06 15887576
secretariaat@vriendenkringneuengamme.nl
KVK: 41157861
